تبلیغات
International&Relation - روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر
یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

تحلیل تیرگی روابط آمریكا و عربستان

روابط عربستان و آمریكا در طول چند دهه گذشته قوی و دوستانه بوده است اساس این روابط مهم، قدرت عربستان در كمك به ثبات نسبی قیمت نفت بوده است كه این مسأله مهمی برای اقتصاد غرب و ژاپن و حتی كمك به ثبات اقتصاد جهانی می‌باشد. همچنین عربستان در تحقق برخی از اهداف استراتژیك آمریكا در منطقه مانند دشمنی با شوروی و عراق و ایران سهیم بوده است. همچنین دو كشور در روند صلح خاورمیانه و سرمایه‌گذاری مالی كلان عربستان در آمریكا با یكدیگر همكاری می‌كنند كه این سرمایه‌گذاری‌ها در پشتیبانی از اقتصاد آمریكا سهم داشته است. فایده مهمتری كه عربستان از روابطش با آمریكا می‌برد آزادی دستیابی به كاخ سفید و نفوذش در واشنگتن می‌باشد.

روابط ویژه سعودی با واشنگتن در تقویت و تحكیم نقش عربستان در جهان عرب بسیار مهم بوده است. همچنین دوستی میان ریاض و واشنگتن باعث شد تا آمریكا از عربستان در مقابل هجوم وسیع مطبوعات آمریكایی حمایت كند. در این خصوص لابی صهیونیست‌ها در واشنگتن از طریق كنگره با فروش كلان تسلیحات به عربستان مخالف بودند اما دولت آمریكا این امر را قبول نكرد و این امتیازی برای عربستان محسوب می‌شود.[1]

اما اكنون تغییرات زیادی در این روابط دوستان ایجاد شده است و این تغییرات باعث تیره شدن روابط میان دو كشور گردیده است. این تحولات عبارتند از:

ــ دست داشتن تعدادی از اتباع عربستان سعودی در حملات یازدهم سپتامبر

ــ عدم همكاری وسیع عربستان سعودی با FBI و دستگاه اطلاعات آمریكا

ــ عربستان خواستار خروج نیروهای آمریكایی از عربستان به دلیل مخالفت افكار عمومی با حضور آمریكایی‌ها در این كشور است. از دیدگاه بسیار از مردم عربستان این پایگاه‌ها خطری برای اماكن مقدس مكه و مدینه است و باعث حقارت عرب‌هاست

ــ مسأله حمایت عربستان از فلسطین و كمك‌های مالی به مبارزان فلسطینی و حمایت از جنبش‌های وهابی در افغانستان و پاكستان و مخالفت شدید آمریكایی‌ها از این امر

ــ حمایت نامحدود و غیرقابل ملاحظه بوش از اسرائیل و ضعف این دولت در ایجاد توازن و تعادل در حل یا رسیدگی به موضوع انتفاضه و اشغالگری اسرائیل

ــ مخالفت عربستان با حمله آمریكا به عراق و استفاده از پایگاه‌های این كشور برای حمله به این كشور

به این ترتیب با تمام مشكلاتی كه حوادث یازدهم سپتامبر در روابط بین آمریكا و عربستان پدید آورد لیكن ریاض به آرامی به سیاست راهبردی خود در مورد فلسطین ادامه داد.

زیركی مردان ریاض آن بود كه در حوزه‌های دیگر آمریكایی‌ها همكاری مؤثری داشتند، بعنوان مثال با آغاز مبارزه آمریكا و هم پیمانانش با تروریسم و اشغال افغانستان، عربستان همراهی خود را با آمریكا اعلام كرد. واشنگتن نیز از كمك‌های ریاض به پاكستان، كمك رسانی به مردم افغانستان، تبادل اطلاعات با آمریكا، قطع رابطه با طالبان و تلاش ریاض برای ورود كشورهای عضو سازمان كنفرانس اسلامی به حامیان مبارزه با تروریسم قدردانی كرد. در این میان مسأله فلسطین همچنان یك مانع در روابط ریاض ـ واشنگتن است. و تصمیم آمریكا برای كشاندن دامنه مبارزه با تروریسم به عراق و توسعه گسترش حمله نظامی واشنگتن به بغداد روابط بین عربستان و آمریكا را با مشكلات زیادی مواجه ساخت.

رهبران عربستان با قاطعیت اعلام كردند كه مخالف هرگونه حمله نظامی به عراق هستند و اجازه نخواهد داد كه از خاك آنها در حمله علیه عراق استفاده شود در حالی كه در جریان حمله عراق به كویت، عربستان از حامیان و متحد اصلی واشنگتن بود.

مسأله دیگر در تیرگی روابط سیاست‌های مستقلانة امیر عبدالله پادشاه فعلی عربستان است از جمله نزدیكی با كشورهای اسلامی به ویژه ایران و تنش زدایی در روابط دو جانبه، اهتمام بیشتر به مسأله فلسطین و موضع‌گیری صریح‌تر در مقابل اسرائیل، از شاخص‌های مهم دگرگونی در سیاست‌های ریاض محسوب می‌شود. همچنین طرح انتقال پایگاه‌های نظامی آمریكا از عربستان به قطر كه به درخواست امیر عبدالله صورت می‌گیرد از موارد دیگر است.

آمریكا نیز می‌داند كه عربستان كشوری نیست كه به راحتی بتوان از كنار آن گذشت. عربستان موقعیتی استراتژیك برای آمریكا دارد. سیاست‌های زیركانه امیر عبدالله باعث ارتقاء جایگاه عربستان در خاورمیانه و حوزه خلیج فارس شده است. طرح صلح امیر عبدالله در خصوص بحران خاورمیانه كه با استقبال سران عرب مواجه شده است نقش به سزایی در محوریت بخشی به ریاض در میان پایتخت‌های كشورهای عربی داشته است.

همچنین بر سر نفت این دو كشور با یكدیگر اختلاف دارند و ریاض دیگر تمایل ندارد كه نقش تأمین كننده منافع آمریكا را داشته باشد. این وضعیت را می‌توان در تصمیم 31 آوریل 2004 اوپك مبنی بر كاهش تولید نفت از ابتدای ماه میلادی جاری به میزان 4% مشاهده كرد. تصمیمی كه با مخالفت صریح آمریكا روبرو شد.[2]

نومحافظه‌كاران در دولت بوش امیدوار بودند كه عراق بتواند جای عربستان را بعنوان ضامن ثبات بازارهای نفت در جهان بگیرد اما هزینه‌های سرسار آور سركوب مقاومت در عراق و آهنگ كُند بازسازی آنها را مأیوس كرد و عدم همكاری عربستان با آمریكا بر حاد شدن این مسأله افزود.

رابرت بایر یكی از عوامل سابق سیا می‌گوید: همكاری‌های آمریكا و عربستان تكیه گاهی بوده كه اقتصاد جهانی دهه­ها (به نفع آمریكا) روی آن تلوتلو خورده است اما اكنون این رابطه استراتژیك به طرز بی سابقه‌ای تیره شده است.[3]

كسانی كه مخالف ادامه روابط بین ریاض و واشنگتن هستند، مسایلی چون گرایش سعودی‌ها به وهابیت و نشر این عقیده در دنیا به ویژه مدارس پاكستان كه آموزشگاه طالبان بوده است، غیرقابل اعتماد بودن عربستان و ضرورت كاهش اتكای آمریكا به نفت این كشور، رعایت نشدن حقوق بشر و بی‌اعتنایی به حقوق زنان و سیاست خارجی و منطقه‌ای عربستان و ارائه طرح صلح از سوی امیر عبدالله برای حل مشكلات خاورمیانه، حمایت مالی عربستان از گروه‌های تروریستی و پشتیبانی از جنبش‌های اسلامی فلسطینی را بعنوان دلایل مخالفت خود ذكر می‌كنند.

موراویتز تحلیل‌گر وابسته به وزارت دفاع آمریكا، عربستان را بزرگترین تأمین كننده مالی تروریست‌ها و منشاء بی‌ثباتی در خاورمیانه خواند و خواستار آن شد كه یا از حمایت تروریست دست بردارد یا آماده تصرف میادین نفتی و دارایی‌های خود باشد.[4]

همچنین بحث‌های مربوط به آینده منطقه خلیج فارس و خاورمیانه و نیز بازارهای جهانی نفت را می‌توان از مهمترین چالش‌های پیش روی سیاست خارجی این دو كشور دانست. عربستان بزرگترین تأمین كننده نفت جهان و آمریكا است و ثبات در روابط دو كشور برای اقتصاد آمریكا اهمیت زیادی دارد.

اما مسأله مهمی كه رابطه میان ریاض و واشنگتن را بحث تأثیر خود قرار داده است مسأله بحران در خاورمیانه است. امیر سعودی با پیام هشدار اعراب یك طرح هشت ماده‌ای برای پایان درگیری‌ها در خاورمیانه و همچنین ابراز اطمینان درباره عدم استفاده از تحریم نفتی به دیدار بوش رفت. طرح امیرعبدالله از این قرار است: عقب نشینی اسرائیل از سرزمین‌های تازه اشغال شده، پایان محاصره رام الله، استقرار نیروهای پاسدار صلح بین‌المللی، بازسازی مناطق ویران شده فلسطینی، محكومیت خشونت، از سرگیری مذاكرات برای حل موضوعات، توقف شهرك سازی اسرائیل در مناطق فلسطینی.[5]



[1]- گراهام فولر، بررسی و تحلیل علل تیرگی روابط آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر، ترجمه محمدرضا درستی خالدی، دیدگاه‌ها و تحلیل‌ها، شماره 171، 1383.

[2]- دیپلماسی مزرعه و روابط ریاض ـ واشنگتن، آفرینش، شماره 29، 1381، ص1.

[3]- كریستوفر دیكی، 11 سپتامبر و دولتمردان ریاض، ترجمه مسعود سلیمی، ابرار، شماره 13، 1382.

[4]- عبدالله نصیری، آرامش قبل از توفان سهمگین، اینترنت.

[5]- نیلوفر قدیری، امیر سعودی در تگزاس، همشهری، شماره 14، 1381.