تبلیغات
International&Relation - روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر
یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

سیاست آمریكا در دنیای عرب حول رابطه با دو كشور مصر بعنوان پرجمعیت‌ترین كشور عرب و هم پیمان اسرائیل و عربستان سعودی، بزرگترین صادر كننده نفت در جهان شكل گرفته است اما روابط ایالات متحده با عربستان نزدیك‌تر است. فروپاشی اقتدار خاندان سعودی، با اختلاف در میان رده‌های این خاندان سیاست آمریكا را در سراسر منطقه دچار دگرگونی می‌كند. این رابطه اكنون دچار پچیدگی فراوانی است. در این دوران وقایع و تحولات درونی عربستان سعودی بیش از هر زمان دیگر مورد علاقه و توجه غرب قرار گرفته است. زیرا اصلاحات در داخل عربستان و مخالفت شدید افكار عمومی با اقدامات رژیم سعودی باعث تحولاتی در سیاست داخلی و خارجی عربستان سعودی شده است.


 

 

 

 

 

نتیجه‌گیری

به هر حال آن چه كه در چهار سال پس از حادثه 11 سپتامبر و شاید مدتی قبل از آن به وقوع پیوست نشان دهنده تغییرات آشكار در سیاست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی دولت ریاض است. در طول این سال‌ها حمایت عربستان از آرمان فلسطینی و جنبش‌های مسلحانه علیه اسرائیل به اوج خود رسید در حالی كه این كشور بیش از این كنفرانس طایف را برگزار كرد و در آن خواهان به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی اعراب شده بود. ریاض در این دوره به كشورهای اسلامی از جمله ایران نزدیك شد و سیاست‌های منطقه‌ای خود در رابطه با كشورهای عربی نظیر یمن و سوریه را نیز مورد بازنگری قرار داد.

در خارج از منطقه دولت سعودی به همان اندازه كه از آمریكا به خاطر حمایت از اسرائیل فاصله گرفت به كشورهای اروپایی كه دیدگاه معتدل‌تری نسبت به خاورمیانه دارند نزدیك‌تر شد و در یك كلام دیپلماسی جهان عرب جان تازه‌ای بخشید. در واقع ویژگی مهم امیر عبدالله رویكرد منطقه‌ای او در خصوص حل مناقشه اعراب و اسرائیل است. این رویكرد از این جهت كه توسط مركز عبادی جهان اسلام و خاورمیانه ارائه می‌شود و نیز به علت آن كه عربستان همچنان مرجعیت فكری ـ سیاسی در كشورهای حوزه خلیج فارس را حفظ كرده است می‌تواند گامی عملی در راستای صلح خاورمیانه به شمار آید. اما این طرح با حمایت دولت‌های غربی روبرو نشد.

همچنین در این میان مخالفت عربستان با حمله به عراق آسیب جدی به تلاش‌های آمریكا و انگلیس برای تشكیل اتحاد بین‌المللی علیه بغداد وارد كرد. (روزنامه ایندپیندنت این مسأله را  اینگونه توصیف كرد، مخالفت عربستان وفادارترین متحد سنتی آمریكا در منطقه موجب انزوای بیشتر آمریكا و انگلیس در بین كشورهای اروپایی، خاورمیانه و همچنین روسیه و چنین خواهد شد.)[1]

با این وجود كاخ سفید تصمیم گرفته است از دولتمردان ریاض دلجویی كند و روابط نظامی خود را با عربستان بهبود بخشد. به هر ترتیب این احتمال وجود دارد كه ریاض در پی تیره شدن روابط نظامی خود با آمریكا به سوی اروپا روی آورد. منابع مطلع نظامی عربی پیش‌بینی كرده‌اند كه فاصله گرفتن ریاض از واشنگتن در بُعد نظامی ممكن است در امور راهبردی تسلیحاتی منطقه خاورمیانه نیز تغییراتی را ایجاد كند.

گذشته از مسایل مربوط به سیاست خارجی و امنیت سیاسی، تلاش جهت حفظ و تداوم امنیت اقتصادی را نیز می‌توان یكی از انگیزه‌ها اصلی زمامداران سعودی برای اتخاذ سیاست‌های نوین دانست. در بازار نفت روس‌ها رقابت شدیدی با سعودی‌ها دارند. روس‌ها برای بازسازی اقتصاد ضعیف خود و با بهره‌گیری مناسب از اوضاع بین‌المللی و بحران‌های پی‌درپی منطقه خاورمیانه توانسته‌اند خود را به مقام دوم تولید كننده نفت در جهان برسانند. پیامد اصلی این امر تزلزل در توان انحصاری عربستان در تعیین قیمت نفت در بازارهای جهانی است كه این خود باعث اختلافاتی میان آمریكا و عربستان شده است.

اما با تمام این موارد دو كشور بر تحكیم روابط خود تأكید می‌كنند، وزیر امور خارجه عربستان در دیدار خود با كاندولیزا رایس تأكید كرد، روابط ما با آمریكا محكم و تاریخی است و ما در امر مبارزه با تروریسم و برقراری صلح و ثبات در منطقه شركایی اساسی و مهم محسوب می‌شویم.

در این دیدار رایس گفت: در گفت و گو با مقامات سعودی این كشور موافقت كرد صادرات نفت خود را افزایش دهد و در مقابل ما نیز از پیوستن این كشور به سازمان تجارت جهانی حمایت خواهیم كرد. همچنین سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان نیز كشورش و آمریكا را متحدان مبارزه با تروریسم و شركای ایجاد صلح در منطقه توصیف كرد. وی با مثبت خواندن گفت و گوهای خود را رایس گفتار در مورد مسایل دو جانبه، صلح خاورمیانه و اوضاع لبنان ووضعیت عراق تبادل نظر شد.[2]

در حال حاضر روابط میان عربستان سعودی و ایالات متحده رو به بهبودی رفته است. اما رهبران سعودی راه مشكلی را در پیش رو دارند. تأكید آمریكا بر اصلاحات در عربستان و ایجاد دموكراسی و مشاركت زنان و مخالفت افكار عمومی با خاندان سلطنتی همگی وضعیت مشكلی را برای رهبران رژیم به وجود آورده است.

اكنون این سئوال مطرح است كه رهبران سعودی چگونه می‌توانند از موقعیت دشوار فعلی به سلامت گذر كنند و از تكرار سرنوشتی كه بر صدام رفت در مورد  خود جلوگیری كند؟ ـ واشنگتن در صدد است پس از برقراری ثبات نسبی در عراق مواجهه با القاعده را به طور جدی‌تر دنبال كند ـ در حال حاضر عربستان رویدادها و تحولات زیادی را در درون خود دارد كه به نظر می‌رسد تنها گذشت زمان سمت و سوی نتایجی را كه این رویدادها به بار خواهند آورد، مشخص خواهند كرد.


 

 

 



[1]- روزنامه شرق، 27/5/1384.

[2]- روزنامه شرق، 27/5/1384.