یکشنبه 15 مرداد 1391

روانشناسی

   نوشته شده توسط: حسینی    


- می‌خوانم، ولی نمی‌توانم حفظ کنم!
- می‌خواهم حافظه‌ام کارایی بهتری داشته باشد!
در مورد نکته اول باید گفت که تکنیک‌هایی وجود دارند که با به کارگیری آنها هنگام مطالعه، می‌توانیم آنچه را می‌خوانیم بهتر و قوی‌تر حفظ نماییم؛ پس باید نکاتی را رعایت کنیم!
اما در نکته دوم، برای حرکت از وضع موجود تا رسیدن به وضع مطلوب، نیاز به اجتهاد و زمان و تدبیر داریم.
تقویت حافظه ، نیاز به اجرای برنامه‌های خاصی دارد؛ پس باید روی حافظه سرمایه‌گذاری کنیم!
●رعایت کنیم!
به غیر از هدف، در حفظ عمیق مطالب، تمرکز و مرور و یادداشت‌برداری و تغذیه، سهم اصلی و بسزایی دارند که در بروشورهای جداگانه‌ای به صورت تخصصی به آنها پرداخته یا خواهیم پرداخت. در اینجا قصد داریم تکنیک‌هایی کاملاً کاربردی را به شما معرفی نماییم تا با رعایت آنها، ورود اطلاعات به حافظه آسان‌تر، پایداری آنها بیشتر و یادآوری مطالب سریع‌تر شود.(۱)
● خلق یادیاری ذهنی(۲)
کاربرد نشانه‌های کاغذی شبیه پیکان را به یاد آورید؛ پشتوانه‌ای ساده و موثر که به ما یادآوری می‌کند که قبلاً تا کجای کتاب را خوانده‌ایم و باید از کجا مطالعه را ادامه دهیم.
یادیارهای ذهنی، همین نقش را ایفا می‌کنند، نشانه‌گذاری ذهنی برای اطلاعات خوانده شده که باید هنگام مطالعه و درک ایجاد شوند. خلق یادیارهای ذهنی، نتایج معجزه‌آسایی به همراه دارد. برخی از این یادیارهای مهم عبارت‌اند از:
۱) رابطه و تداعی
حفظ تنها و جدا از هم مطالب، باعث فراموشی سریع آنها خواهد شد؛ در حالی که خلق رابطه و ایجاد تداعی بین داده‌های وارد شده به حافظه، به خاطر سپاری و یادآوری کم نظیری را به همراه خواهد داشت.
ایجاد رابطه می‌تواند میان داده‌های داخل متن یا میان داده‌های متنی با داده‌های فرضی خارجی صورت بگیرد. این رابطه‌ها باید خلاقانه، تداعی‌گر، ساده، پرتحرک و همراه با چاشنی مبالغه و تخیل ایجاد شوند. پس سعی کنید بین نکات کلیدی استخراج شده از متن، رابطه منطقی یا به ظاهر غیرمنطقی ایجاد کنید. خلق رابطه و ایجاد تداعی، کلید طلایی ورود و نگهداری اطلاعات در حافظه است.
برای مثال، در مبحث کلامی ضرورت معاد، می‌توانید میان کلمات کلیدی معاد، راه فطرت، برهان حکمت، برهان عدالت و برهان رحمت که از داخل متن کتاب به عنوان قله‌های اساسی بحث استخراج شده‌اند، رابطه ایجاد کنید؛ برای مثال:
«همیشه آقا معاد می‌گه راه افتادن آدما بی‌حکمت نیست؛ خصوصاً آدمای عادلی که به رحمت خدا اعتقاد دارن.»
۲) تصویر ذهنی
سعی کنید تصویری از آنچه مطالعه می‌کنید، در ذهن مجسم کنید. برای مثال، هنگام حفظ شأن نزول سوره دهر، می‌توانید تصویر شأن نزول نقل شده را در ذهن خود بسازید:
تصویری از بیت حضرت امیرالمؤمنین(ع)، بیماری امام حسن و امام حسین(علیهما السلام)، نذر و روزه امام علی(ع) و حضرت فاطمه(س)، دادن غذای افطار روز اول به مسکین، دادن غذای افطار روز دوم به کودک یتیم، دادن غذای افطار روز سوم به اسیر، نزول جبرئیل (ع) بر پیامبر اکرم(ص) و آوردن سوره مبارکه دهر.
و یا ساخت تصویری خیالی برای تعریف «مفعول به »:
«هو اسم منصوب وقع علیه فعل الفاعل و لم تغیر لأجله صوره الفعل»
بر اساس مثال «نصر علی سعیداً»، علی را شخصی یاری دهنده تصور کنید که با افتخار و سری برافراشته (مرفوع) به سعید (مفعول به) کمک می‌کند. سعید هم، چون می‌بیند علی کمکش همیشه به همین شکل است و بین افراد مختلف، تفاوتی قائل نیست (لم تغیر لأجله صوره الفعل)، از داشتن دوستی مثل علی، حس غرور می‌کند.
۳) کشف کاربردها
می‌توانیم برای برخی از متونی که مطالعه می‌کنیم، کاربردهایی را در عالم واقعی یا ذهنی بیابیم . برای حفظ بهتر مفاهیم منطق، کشف کاربردها، روش مناسب و مجربی است. کمی ذهن خود را سیال کنید تا کاربردهای عملی، خود را به شما نشان دهند. کشف کاربردهای عملی، خود را به شما نشان دهند. کشف کاربردها، باعث جلب توجه حافظه شده و به عنوان یک تکیه‌گاه مطمئن برای به خاطرآوری مطالب، ایفای نقش می‌کند.
۴) برجسته‌سازی
هنگام مطالعه، کلمات و مفاهیم و جملات کلیدی را برجسته کنید. خط کشیدن زیر آنها، استفاده از ماژیک فسفری و … کمک شایانی به ورود صحیح اطلاعات به حافظه می‌کند. فقط آنچه را که مهم است، برجسته کنید و از افراط در به کارگیری این تکنیک خودداری نمایید.
۵) یادیارهای دیگر:
▪ ربط حروف اول کلمات
ـ حرام: حبشه، رم ، ایران و مصر؛ کشورهایی بودند که پیامبر اکرم(ص) برای سران آنها نامه نوشت.
ـ ملخها: مخزن‌الأسرار، لیلی و مجنون، خسرو و شیرین، هفت پیکر و اسکندرنامه، آثار نظامی گنجوی هستند.
▪ خلق نمادها
این تکنیک بیشتر برای حفظ نام نویسندگان، علماء‌ و دانشمندان، ملیت و آثار آنها به کار گرفته می‌شود. به این ترتیب که برای کشور آن عالم، نمادی در نظر می‌گیریم؛ سپس میان آن نماد و نقاط برجسته زندگی‌نامه آن عالم، تصویر قابل تجسمی خلق می‌کنیم.
▪ شعر ، نظم و نثر
قالب و آهنگ شعر، کمک زیادی به حفظ می‌کند. «ألفیه ابن مالک» در باب صرف و نحو، نمونه‌ای بارز این تکنیک است.
● تعریف کردن
تعریف و بیان لفظی مطالبی که آموختیم، یکی از شیوه‌های موثر تثبیت حفظ است. مباحثه نیز از همین قسم است. البته دقت کنید که تعریف و مباحثه حتماً باید بعد از مطالعه و درک صورت گیرد.
● طرح سؤال قبل از مطالعه
قبل از اینکه شروع به مطالعه کنید، با نگاهی سریع به تیترهای اصلی و فرعی متن، تصاویر و جداول و متنهای مجزا شده، سعی کنید سوالاتی را در باب این مطلب طراحی کنید. طرح سؤال باعث ایجاد علاقه و انگیزه می‌شود و از همه مهم‌تر، آهن‌ربای حافظه را برای جذب اطلاعات خوانده شده، در بالاترین قدرت خود قرار می‌دهد. طرح سؤال، شاه ستون خیمه مطالعه است(۳).
● بازتاب شرطی
مطالعه در شرایط ثابت، وسعت کاربرد حافظه را افزایش می‌دهد. مطالعه در مکان ثابت و مشخص، استفاده از زمانهای ثابت در شبانه‌روز، رعایت وضعیت خاص و مشابه جسمی و محیطی و حتی استفاده از خودکار یا برگه یکسان برای یادداشت‌برداری، همگی باعث شرطی شدن مغز و استفاده قوی‌تر از حافظه می‌گردند. (۴)
● سرمایه گذاری کنیم!
برای درک بیشتر، بیایید حافظه را به عضله تشبیه نماییم. چگونه می‌توان عضلاتی ورزیده داشت؟ پرورش عضلات چگونه انجام می‌شود؟ آیا می‌توان عضلات را با هدف استفاده بهینه‌تر از آنها تقویت کرد؟
جواب این سؤالات، واضح است؛ چون افرادی را دیده‌ایم که با تمرینات خاص و صرف زمان و تلاش مستمر توانسته‌اند عضلاتی ورزیده برای خود بسازند.
همین نسخه را برای حافظه هم توصیه می‌کنیم. باید اصول و تمریناتی را برای حافظه، طراحی کنید. حافظه را با جدیت به کار بگیرید و عرقش را درآورید. از حافظه کار بکشید و روی آن سرمایه‌گذاری کنید تا از سودش یعنی استفاده از حافظه‌ای ورزیده و قابل اعتماد بهره‌بگیرید؛ معامله‌ای که پرسود است!
همان طور که فعالیت مستمر و قاعده‌مند باعث پرورش عضلات می‌شود، تقویت حافظه نیز دقیقاً به همین صورت است. برخی از این اصول و تمرینات را معرفی می‌کنیم:
● اللهم صل علی محمد و آل محمد
به طور کلی، ارتباط معنوی مستمر با ادعیه و اذکار، نیروی حافظه را به صورت شگفت‌انگیزی تقویت می‌کند؛ به خصوص، استمرار در صلوات بر نبی مکرم اسلام (ص) و خاندان پاک و مطهرش. البته دعاهای خاصی هم برای مطالعه، حفظ و درک نقل شده که معروف‌ترین آنها دعای قبل از مطالعه است. یا دعایی که برای پایداری مطالب و فراموش نکردن آنها توصیه شده است:
«اللهم افتح علی فتوح العارفین بحکمتک و انشر علیّ رحمتک و ذکرنی ما نسیت یا ذالجلال و الإکرام»
یا دعای معروف «سبحان من لایعتدی علی اهل مملکته…» که پیامبر اکرم(ص) سفارش کرده‌اند در تعقیبات نمازها خوانده شود. مداومت در قرائت این دعا، باعث افزایش حافظه انسان می‌شود.
شیخ بهائی (ره) نیز برای تقویت حافظه، مداومت دعای زیر را در قنوت نمازها توصیه کرده است:
«اللهم ارزقنی فهم النبیین و حفظ المرسلین و إلهام الملائکه المقربین آمین یا ربّ العالمین»
● حفظ کردن آیات قرآن و احادیث و دعاها
به خاطر سپاری آیات قرآن، احادیث معصومین(ع)، دعاها و حتی اشعار و عبارات زیبای ادبی، یکی از بهترین روشهای به کارگیری حافظه است. حتی اگر به سختی حفظ می‌کنید، باز هم کوتاه نیایید و خود را به وسط میدان بفرستید. کم کم حفظ کنید. حتی یک آیه کوچک یا یک حدیث کوتاه یا بیتی از یک شعر زیبا، می‌تواند شما را یک قدم به جلو ببرد. نتیجه تداوم در فعالیت حافظه، تقویت پله پله آن را به همراه خواهد داشت.
● حفظ کلمات
هدف این تمرین، فشار نسبی به حافظه برای ورزیدگی بیشتر آن است. در این تمرین، تعدادی کلمه غیرمرتبط در کنار هم می‌نویسیم. سپس با ساخت یک داستان که همه کلمات را به هم ربط می‌دهد، سعی می‌کنیم کلمات را به خاطر بسپاریم. بعد از ساخت داستان، به صورت ذهنی آن را برای خود تکرار کرده و دقت می‌کنیم کلمات را یکی یکی به خاطر آوریم. تمرین حفظ کلمات، یکی از مؤثرترین روشهای سرمایه‌گذاری بر روی حافظه است. در این تمرین با ۱۰ کلمه شروع می‌کنیم. آرام آرام پنج کلمه پنج کلمه به آن اضافه می‌کنیم. به کلمات و داستان زیر توجه کنید:
کتاب، آینه، خودکار، تلقن، پرده، ساعت، دفتر، فرش، انگشتر، میز
«کتابم را برداشتن. تا رفتم جلوی آینه، خودکار بدجور از جیبم افتاد روی تلفن و صدای بوق آزادش را درآورد. تا آمدم قطعش کنم، پایم رفت روی پرده و نصفش را کندم. ساعتم را که دیدم، یادم افتادم دیرم شده؛ باید دفتر دوستم را می‌بردم خانه‌اش. داشتم می‌رفتم که پایم خورد به گوشه فرش و افتادم زمین، حالا انگشترم معلوم نبود کجا افتاده، آخر بار زیر میز پیدایش کردم و رفتم.»
به خاطرسپاری کلمات بر اساس ساخت داستان رابطه‌مند، باعث تحریک حافظه و افزایش توان کارکرد آن می‌شود. دقت کنید که ساخت داستان و یادآوری آن ذهنی بوده و نوشتن آن لازم نیست.
● حفظ اعداد
این تمرین دقیقاً با هدف و روشن تمرین حفظ کلمات انجام می‌شود و تنها تفاوتش‌ قوی‌تر بودن آن است. در این تمرین سعی می‌کنیم بین اعداد، رابطه ایجاد کرده و آنها را حفظ نماییم. در این تمرین، ابتدا باید برای اعداد ۰ تا ۹ کلماتی جایگزین انتخاب کنیم. مثلاً طبق جدول زیر:
برای ساخت داستان در تمرین حفظ اعداد، از کلمات جایگزین استفاده می‌کنیم. به طور نمونه، برای حفظ عدد ۲۸۰۹۴۵۷۳۶۱ به ترتیب از چپ به راست، از کلمات جایگزین جدول یعنی مسابقة دو، تشت، سماور، نهنگ، آچار، پنجره، هفت‌تیر، سه پایه، شیشه و تیر چراغ برق استفاده می‌کنیم.
حالا باید داستان را برای کلمات جایگزین بسازید. پس از ساخت داستان با یادآوری ذهنی داستان، سعی کنید اعداد را به خاطر آورید. کم کم تعداد اعداد را زیاد کنید. این تمرین، نتایج حیرت‌آوری برای شما خواهد داشت.
● بازی با اعداد
۱) شمارش معکوس
مثلاً عدد ۵۰۰۰ را در نظر بگیرید. سه تا سه تا از آن کم کرده و ذهنی بشمارید.
۲) ضرب و تقسیم ذهنی
مثلاً برای ضرب یک عدد در ۵، می‌توان آن را به ۲ تقسیم کرد و یک صفر جلوی آن گذاشت.
یا برای ضرب یک عدد در ۲۵، می‌توان آن را بر ۴ تقسیم کرد و دو صفر جلوی آن گذاشت.
این ضرب و تقسیم‌ها را به صورت ذهنی انجام دهید.
لازم به ذکر است که مهم‌ترین عامل در سرمایه‌گذاری موفق بر روی حافظه، استمرار در تمرینات است.
امام صادق (ع) فرموده‌اند:
عملی را که تصمیم بر انجام آن می‌گیری، مبادا مدتش کمتر از ۱۲ ماه باشد.

منبع: سایت - باشگاه اندیشه - به نقل از مجموعه بروشورهای خشت اول، شماره ۸ پاورقی ها: ۱- تکنیک‌های معرفی شده در بخش «رعایت کنیم!» همگی روشهایی هستند که اطلاعات را از حافظه کوتاه مدت به حافظه بلندمدت منتقل می‌کنند. ۲- نام دیگر یادیارهای ذهنی، «حقه‌های مغزی» است. ۳- معروف است که می‌گویند: برتری انسان بر ماشینهای حسابگر در این است که انسان، سؤال طرح می‌کند؛ ولی ماشینها جواب سؤالات را می‌دهند. ۴- باید مراقب باشیم تا افراط در این تکنیک، باعث وابستگی به مکان، زمان یا … نشود.
باشگاه اندیشه
2008-05-14 14:36:14


یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

سیاست آمریكا در دنیای عرب حول رابطه با دو كشور مصر بعنوان پرجمعیت‌ترین كشور عرب و هم پیمان اسرائیل و عربستان سعودی، بزرگترین صادر كننده نفت در جهان شكل گرفته است اما روابط ایالات متحده با عربستان نزدیك‌تر است. فروپاشی اقتدار خاندان سعودی، با اختلاف در میان رده‌های این خاندان سیاست آمریكا را در سراسر منطقه دچار دگرگونی می‌كند. این رابطه اكنون دچار پچیدگی فراوانی است. در این دوران وقایع و تحولات درونی عربستان سعودی بیش از هر زمان دیگر مورد علاقه و توجه غرب قرار گرفته است. زیرا اصلاحات در داخل عربستان و مخالفت شدید افكار عمومی با اقدامات رژیم سعودی باعث تحولاتی در سیاست داخلی و خارجی عربستان سعودی شده است.


 

 

 

 

 

نتیجه‌گیری

به هر حال آن چه كه در چهار سال پس از حادثه 11 سپتامبر و شاید مدتی قبل از آن به وقوع پیوست نشان دهنده تغییرات آشكار در سیاست‌های منطقه‌ای و بین‌المللی دولت ریاض است. در طول این سال‌ها حمایت عربستان از آرمان فلسطینی و جنبش‌های مسلحانه علیه اسرائیل به اوج خود رسید در حالی كه این كشور بیش از این كنفرانس طایف را برگزار كرد و در آن خواهان به رسمیت شناختن اسرائیل از سوی اعراب شده بود. ریاض در این دوره به كشورهای اسلامی از جمله ایران نزدیك شد و سیاست‌های منطقه‌ای خود در رابطه با كشورهای عربی نظیر یمن و سوریه را نیز مورد بازنگری قرار داد.

در خارج از منطقه دولت سعودی به همان اندازه كه از آمریكا به خاطر حمایت از اسرائیل فاصله گرفت به كشورهای اروپایی كه دیدگاه معتدل‌تری نسبت به خاورمیانه دارند نزدیك‌تر شد و در یك كلام دیپلماسی جهان عرب جان تازه‌ای بخشید. در واقع ویژگی مهم امیر عبدالله رویكرد منطقه‌ای او در خصوص حل مناقشه اعراب و اسرائیل است. این رویكرد از این جهت كه توسط مركز عبادی جهان اسلام و خاورمیانه ارائه می‌شود و نیز به علت آن كه عربستان همچنان مرجعیت فكری ـ سیاسی در كشورهای حوزه خلیج فارس را حفظ كرده است می‌تواند گامی عملی در راستای صلح خاورمیانه به شمار آید. اما این طرح با حمایت دولت‌های غربی روبرو نشد.

همچنین در این میان مخالفت عربستان با حمله به عراق آسیب جدی به تلاش‌های آمریكا و انگلیس برای تشكیل اتحاد بین‌المللی علیه بغداد وارد كرد. (روزنامه ایندپیندنت این مسأله را  اینگونه توصیف كرد، مخالفت عربستان وفادارترین متحد سنتی آمریكا در منطقه موجب انزوای بیشتر آمریكا و انگلیس در بین كشورهای اروپایی، خاورمیانه و همچنین روسیه و چنین خواهد شد.)[1]

با این وجود كاخ سفید تصمیم گرفته است از دولتمردان ریاض دلجویی كند و روابط نظامی خود را با عربستان بهبود بخشد. به هر ترتیب این احتمال وجود دارد كه ریاض در پی تیره شدن روابط نظامی خود با آمریكا به سوی اروپا روی آورد. منابع مطلع نظامی عربی پیش‌بینی كرده‌اند كه فاصله گرفتن ریاض از واشنگتن در بُعد نظامی ممكن است در امور راهبردی تسلیحاتی منطقه خاورمیانه نیز تغییراتی را ایجاد كند.

گذشته از مسایل مربوط به سیاست خارجی و امنیت سیاسی، تلاش جهت حفظ و تداوم امنیت اقتصادی را نیز می‌توان یكی از انگیزه‌ها اصلی زمامداران سعودی برای اتخاذ سیاست‌های نوین دانست. در بازار نفت روس‌ها رقابت شدیدی با سعودی‌ها دارند. روس‌ها برای بازسازی اقتصاد ضعیف خود و با بهره‌گیری مناسب از اوضاع بین‌المللی و بحران‌های پی‌درپی منطقه خاورمیانه توانسته‌اند خود را به مقام دوم تولید كننده نفت در جهان برسانند. پیامد اصلی این امر تزلزل در توان انحصاری عربستان در تعیین قیمت نفت در بازارهای جهانی است كه این خود باعث اختلافاتی میان آمریكا و عربستان شده است.

اما با تمام این موارد دو كشور بر تحكیم روابط خود تأكید می‌كنند، وزیر امور خارجه عربستان در دیدار خود با كاندولیزا رایس تأكید كرد، روابط ما با آمریكا محكم و تاریخی است و ما در امر مبارزه با تروریسم و برقراری صلح و ثبات در منطقه شركایی اساسی و مهم محسوب می‌شویم.

در این دیدار رایس گفت: در گفت و گو با مقامات سعودی این كشور موافقت كرد صادرات نفت خود را افزایش دهد و در مقابل ما نیز از پیوستن این كشور به سازمان تجارت جهانی حمایت خواهیم كرد. همچنین سعود الفیصل وزیر خارجه عربستان نیز كشورش و آمریكا را متحدان مبارزه با تروریسم و شركای ایجاد صلح در منطقه توصیف كرد. وی با مثبت خواندن گفت و گوهای خود را رایس گفتار در مورد مسایل دو جانبه، صلح خاورمیانه و اوضاع لبنان ووضعیت عراق تبادل نظر شد.[2]

در حال حاضر روابط میان عربستان سعودی و ایالات متحده رو به بهبودی رفته است. اما رهبران سعودی راه مشكلی را در پیش رو دارند. تأكید آمریكا بر اصلاحات در عربستان و ایجاد دموكراسی و مشاركت زنان و مخالفت افكار عمومی با خاندان سلطنتی همگی وضعیت مشكلی را برای رهبران رژیم به وجود آورده است.

اكنون این سئوال مطرح است كه رهبران سعودی چگونه می‌توانند از موقعیت دشوار فعلی به سلامت گذر كنند و از تكرار سرنوشتی كه بر صدام رفت در مورد  خود جلوگیری كند؟ ـ واشنگتن در صدد است پس از برقراری ثبات نسبی در عراق مواجهه با القاعده را به طور جدی‌تر دنبال كند ـ در حال حاضر عربستان رویدادها و تحولات زیادی را در درون خود دارد كه به نظر می‌رسد تنها گذشت زمان سمت و سوی نتایجی را كه این رویدادها به بار خواهند آورد، مشخص خواهند كرد.


 

 

 



[1]- روزنامه شرق، 27/5/1384.

[2]- روزنامه شرق، 27/5/1384.


یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

تحلیل تیرگی روابط آمریكا و عربستان

روابط عربستان و آمریكا در طول چند دهه گذشته قوی و دوستانه بوده است اساس این روابط مهم، قدرت عربستان در كمك به ثبات نسبی قیمت نفت بوده است كه این مسأله مهمی برای اقتصاد غرب و ژاپن و حتی كمك به ثبات اقتصاد جهانی می‌باشد. همچنین عربستان در تحقق برخی از اهداف استراتژیك آمریكا در منطقه مانند دشمنی با شوروی و عراق و ایران سهیم بوده است. همچنین دو كشور در روند صلح خاورمیانه و سرمایه‌گذاری مالی كلان عربستان در آمریكا با یكدیگر همكاری می‌كنند كه این سرمایه‌گذاری‌ها در پشتیبانی از اقتصاد آمریكا سهم داشته است. فایده مهمتری كه عربستان از روابطش با آمریكا می‌برد آزادی دستیابی به كاخ سفید و نفوذش در واشنگتن می‌باشد.

روابط ویژه سعودی با واشنگتن در تقویت و تحكیم نقش عربستان در جهان عرب بسیار مهم بوده است. همچنین دوستی میان ریاض و واشنگتن باعث شد تا آمریكا از عربستان در مقابل هجوم وسیع مطبوعات آمریكایی حمایت كند. در این خصوص لابی صهیونیست‌ها در واشنگتن از طریق كنگره با فروش كلان تسلیحات به عربستان مخالف بودند اما دولت آمریكا این امر را قبول نكرد و این امتیازی برای عربستان محسوب می‌شود.[1]

اما اكنون تغییرات زیادی در این روابط دوستان ایجاد شده است و این تغییرات باعث تیره شدن روابط میان دو كشور گردیده است. این تحولات عبارتند از:

ــ دست داشتن تعدادی از اتباع عربستان سعودی در حملات یازدهم سپتامبر

ــ عدم همكاری وسیع عربستان سعودی با FBI و دستگاه اطلاعات آمریكا

ــ عربستان خواستار خروج نیروهای آمریكایی از عربستان به دلیل مخالفت افكار عمومی با حضور آمریكایی‌ها در این كشور است. از دیدگاه بسیار از مردم عربستان این پایگاه‌ها خطری برای اماكن مقدس مكه و مدینه است و باعث حقارت عرب‌هاست

ــ مسأله حمایت عربستان از فلسطین و كمك‌های مالی به مبارزان فلسطینی و حمایت از جنبش‌های وهابی در افغانستان و پاكستان و مخالفت شدید آمریكایی‌ها از این امر

ــ حمایت نامحدود و غیرقابل ملاحظه بوش از اسرائیل و ضعف این دولت در ایجاد توازن و تعادل در حل یا رسیدگی به موضوع انتفاضه و اشغالگری اسرائیل

ــ مخالفت عربستان با حمله آمریكا به عراق و استفاده از پایگاه‌های این كشور برای حمله به این كشور

به این ترتیب با تمام مشكلاتی كه حوادث یازدهم سپتامبر در روابط بین آمریكا و عربستان پدید آورد لیكن ریاض به آرامی به سیاست راهبردی خود در مورد فلسطین ادامه داد.

زیركی مردان ریاض آن بود كه در حوزه‌های دیگر آمریكایی‌ها همكاری مؤثری داشتند، بعنوان مثال با آغاز مبارزه آمریكا و هم پیمانانش با تروریسم و اشغال افغانستان، عربستان همراهی خود را با آمریكا اعلام كرد. واشنگتن نیز از كمك‌های ریاض به پاكستان، كمك رسانی به مردم افغانستان، تبادل اطلاعات با آمریكا، قطع رابطه با طالبان و تلاش ریاض برای ورود كشورهای عضو سازمان كنفرانس اسلامی به حامیان مبارزه با تروریسم قدردانی كرد. در این میان مسأله فلسطین همچنان یك مانع در روابط ریاض ـ واشنگتن است. و تصمیم آمریكا برای كشاندن دامنه مبارزه با تروریسم به عراق و توسعه گسترش حمله نظامی واشنگتن به بغداد روابط بین عربستان و آمریكا را با مشكلات زیادی مواجه ساخت.

رهبران عربستان با قاطعیت اعلام كردند كه مخالف هرگونه حمله نظامی به عراق هستند و اجازه نخواهد داد كه از خاك آنها در حمله علیه عراق استفاده شود در حالی كه در جریان حمله عراق به كویت، عربستان از حامیان و متحد اصلی واشنگتن بود.

مسأله دیگر در تیرگی روابط سیاست‌های مستقلانة امیر عبدالله پادشاه فعلی عربستان است از جمله نزدیكی با كشورهای اسلامی به ویژه ایران و تنش زدایی در روابط دو جانبه، اهتمام بیشتر به مسأله فلسطین و موضع‌گیری صریح‌تر در مقابل اسرائیل، از شاخص‌های مهم دگرگونی در سیاست‌های ریاض محسوب می‌شود. همچنین طرح انتقال پایگاه‌های نظامی آمریكا از عربستان به قطر كه به درخواست امیر عبدالله صورت می‌گیرد از موارد دیگر است.

آمریكا نیز می‌داند كه عربستان كشوری نیست كه به راحتی بتوان از كنار آن گذشت. عربستان موقعیتی استراتژیك برای آمریكا دارد. سیاست‌های زیركانه امیر عبدالله باعث ارتقاء جایگاه عربستان در خاورمیانه و حوزه خلیج فارس شده است. طرح صلح امیر عبدالله در خصوص بحران خاورمیانه كه با استقبال سران عرب مواجه شده است نقش به سزایی در محوریت بخشی به ریاض در میان پایتخت‌های كشورهای عربی داشته است.

همچنین بر سر نفت این دو كشور با یكدیگر اختلاف دارند و ریاض دیگر تمایل ندارد كه نقش تأمین كننده منافع آمریكا را داشته باشد. این وضعیت را می‌توان در تصمیم 31 آوریل 2004 اوپك مبنی بر كاهش تولید نفت از ابتدای ماه میلادی جاری به میزان 4% مشاهده كرد. تصمیمی كه با مخالفت صریح آمریكا روبرو شد.[2]

نومحافظه‌كاران در دولت بوش امیدوار بودند كه عراق بتواند جای عربستان را بعنوان ضامن ثبات بازارهای نفت در جهان بگیرد اما هزینه‌های سرسار آور سركوب مقاومت در عراق و آهنگ كُند بازسازی آنها را مأیوس كرد و عدم همكاری عربستان با آمریكا بر حاد شدن این مسأله افزود.

رابرت بایر یكی از عوامل سابق سیا می‌گوید: همكاری‌های آمریكا و عربستان تكیه گاهی بوده كه اقتصاد جهانی دهه­ها (به نفع آمریكا) روی آن تلوتلو خورده است اما اكنون این رابطه استراتژیك به طرز بی سابقه‌ای تیره شده است.[3]

كسانی كه مخالف ادامه روابط بین ریاض و واشنگتن هستند، مسایلی چون گرایش سعودی‌ها به وهابیت و نشر این عقیده در دنیا به ویژه مدارس پاكستان كه آموزشگاه طالبان بوده است، غیرقابل اعتماد بودن عربستان و ضرورت كاهش اتكای آمریكا به نفت این كشور، رعایت نشدن حقوق بشر و بی‌اعتنایی به حقوق زنان و سیاست خارجی و منطقه‌ای عربستان و ارائه طرح صلح از سوی امیر عبدالله برای حل مشكلات خاورمیانه، حمایت مالی عربستان از گروه‌های تروریستی و پشتیبانی از جنبش‌های اسلامی فلسطینی را بعنوان دلایل مخالفت خود ذكر می‌كنند.

موراویتز تحلیل‌گر وابسته به وزارت دفاع آمریكا، عربستان را بزرگترین تأمین كننده مالی تروریست‌ها و منشاء بی‌ثباتی در خاورمیانه خواند و خواستار آن شد كه یا از حمایت تروریست دست بردارد یا آماده تصرف میادین نفتی و دارایی‌های خود باشد.[4]

همچنین بحث‌های مربوط به آینده منطقه خلیج فارس و خاورمیانه و نیز بازارهای جهانی نفت را می‌توان از مهمترین چالش‌های پیش روی سیاست خارجی این دو كشور دانست. عربستان بزرگترین تأمین كننده نفت جهان و آمریكا است و ثبات در روابط دو كشور برای اقتصاد آمریكا اهمیت زیادی دارد.

اما مسأله مهمی كه رابطه میان ریاض و واشنگتن را بحث تأثیر خود قرار داده است مسأله بحران در خاورمیانه است. امیر سعودی با پیام هشدار اعراب یك طرح هشت ماده‌ای برای پایان درگیری‌ها در خاورمیانه و همچنین ابراز اطمینان درباره عدم استفاده از تحریم نفتی به دیدار بوش رفت. طرح امیرعبدالله از این قرار است: عقب نشینی اسرائیل از سرزمین‌های تازه اشغال شده، پایان محاصره رام الله، استقرار نیروهای پاسدار صلح بین‌المللی، بازسازی مناطق ویران شده فلسطینی، محكومیت خشونت، از سرگیری مذاكرات برای حل موضوعات، توقف شهرك سازی اسرائیل در مناطق فلسطینی.[5]



[1]- گراهام فولر، بررسی و تحلیل علل تیرگی روابط آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر، ترجمه محمدرضا درستی خالدی، دیدگاه‌ها و تحلیل‌ها، شماره 171، 1383.

[2]- دیپلماسی مزرعه و روابط ریاض ـ واشنگتن، آفرینش، شماره 29، 1381، ص1.

[3]- كریستوفر دیكی، 11 سپتامبر و دولتمردان ریاض، ترجمه مسعود سلیمی، ابرار، شماره 13، 1382.

[4]- عبدالله نصیری، آرامش قبل از توفان سهمگین، اینترنت.

[5]- نیلوفر قدیری، امیر سعودی در تگزاس، همشهری، شماره 14، 1381.


یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

چهره نامطلوب سعودی‌ها در آمریكا

در پی وقوع حادثه 11 سپتامبر در آمریكا رسانه‌های جمعی عرب اعلام كردند كه 15 سرنشین از 19 سرنشین هواپیمای مهاجم به چند ساختمان در نیویورك و واشنگتن از ریاض روادید سفر خود را دریافت كرده بودند و طراح اصلی حوادث نیویورك و واشنگتن نیز یك عربستانی به نام اسامه بن لادن است. این عوامل تا حدودی باعث گردید تا آمریكایی‌ها و بازیگران ذی نفع حادثه 11 سپتامبر را بهانه‌ای برای فشار بر عربستان قرار دهند و به بازنگری روابط خود با این كشور بپردازند.

مجله آمریكایی نیوزیوك، یك ماه بعد از حادثه 11 سپتامبر در یك مقاله نوشت: این آیات قرآنی است كه فرهنگ جهاد علیه غیرمسلمانان را به آنان می‌آموزد و وعده بهشت به مجاهدان می‌دهد و تا زمانی كه چنین چیزهایی در كشورهای اسلامی تدریس می‌شود، خطر حمله به منافع غرب وجود داد. به این ترتیب بعد از حملات 11 سپتامبر چهره سعودی‌ها به شدت در ایالات متحده خدشه­دار شد به طوری كه امروزه سعودی‌ها در رأس كشورهایی قرار دارند كه به اتباع آن مظنون می‌شوند به طوری كه وزیر كشور عربستان، نایف بن العزیز اعلام كرد كه دولت این كشور رفتار نامطلوب نسبت به اتباع خود را در اروپا و آمریكا نمی‌پذیرد. در فردای یازدهم سپتامبر افكار عمومی آمریكا از هویت دقیق عاملان این حملات مطلع نبودند اما پس از یافتن سرنخ‌ها و دخالت اتباع سعودی در حملات، هتل‌ها از پذیرفتن مسافران تبعه سعودی امتناع كردند به طوری كه بسیاری از هتل‌ها به دلیل كنسل شدن مسافرت بسیاری از اتباع سعودی ضررهای مالی زیادی متحمل شدند.

با این كه حدود 4 سال از حوادث 11 سپتامبر می‌گذرد اما هنوز فشارها بر عربستان سعودی برای اصلاح در فرهنگ و تعلیمات دینی این كشور وجود داد. آمریكایی‌ها هر چندگاه یك بهانه‌ای علیه دولت عربستان می‌تراشند تا از طریق آن دولت این كشور را وادار به تغییر فرهنگ اسلامی در جامعه‌ای اسلامی نمایند. به طوری كه روزنامه نیویورك تایمز در مقاله‌ای بیان كرد كه وزارت خارجه آمریكا از دولت عربستان خواسته است در متون درسی دانش آموزان، در مورد آیات جهاد تجدیدنظر شده و چاپ نشود.


یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

رویكردی نظری

بیش از یك دهه بعداز فروپاشی شوروی، تحولات بین‌المللی به سمت وضعیتی در حال حركت است كه میزان تأثیرگذاری آمریكا را در همه تحولات منطقه‌ای و بین‌المللی افزایش داده است. این وضعیت با تهاجم عراق به كویت در سال 1990 به تدریج شكل گرفت و با وقوع حوادث 11 سپتامبر 2001 و آغاز اجرای استراتژی‌های جدید آمریكا در خاورمیانه تكمیل شد. بدون تردید حوادث 11 سپتامبر به واسطه رویكرد نوین قدرت دارای پیامدهای جدید در سیاست بین‌الملل بوده به طوری كه آمریكا از این حوادث بهره‌برداری كرد. و عناصر تعیین كننده منافع ملی خود را آشكارتر ساخت. از آن به بعد ویژگی‌ها و مفاهیم جدیدی همچون مبارزه علیه تروریسم جهانی در گفتمان مسلط سیاست بین‌الملل به خصوص در عرصه امنیت بین‌المللی به وجود آمد. همانطور كه می‌دانیم در حوزه امنیت تلقی متعارف برای كسب امنیت پایین آوردن سطح آسیب پذیری و پیشگیری از منشاء تهدید در گذشته است. پاسخ‌های آمریكا تأییدی بر تلاش برای كسب امنیت مطلق به جای استراتژی مهار و بازدارندگی و جنگ پیشگیرانه و ائتلاف برای جنگ بود.

در استراتژی امنیت ملی دولت بوش آمده است، (اگر ضروریتی برای حق دفاع از خود با حمله پیشگیرانه باشد، در اقدام یكجانبه درنگ نخواهد شد). حمله نظامی به افغانستان، تشكیل ائتلاف جنگ علیه عراق و به دنبال آن سرنگونی صدام در كمتر از سه هفته این ایده را تقویت كرد كه اجرای گام به گام طرح‌ها و تعابیر جدید آمریكا فصل تازه‌ای را در شكل‌گیری ژئولتیك جهانی رقم خواهد زد و جنبه‌های جهان تك قطبی را بهتر آشكار خواهد كرد.[1]

آمریكا با اقدامی خارج از حقوق بین‌المل جهان سیاست را وارد مرحله تازه‌ای ساخت و در راستای اهداف و خواسته‌های ژئوپولتیك خود مفهوم و تغییر و اصلاحات رژیم در یك كشور توسط كشور دیگر را تعیین و تفهیم كرد. در این راستا به دلیل مشاركت خود و 15 تن از اتباع عربستان در حادثه 11 سپتامبر فشار زیادی را بر این كشور وارد كرد و خواستار اصلاحات در این كشور شد. ایالات متحده با حمله به عراق بدون مجوز سازمان ملل نشان داد كه برای دستیابی به اهداف ملی خود از هیچ اقدامی فروگذار نیست. به این ترتیب با فشار به عربستان سعودی خواستار اصلاحات مورد نظر خود در این كشور شد.




[1]- علیرضا آهنی، طرح ژئوپلتیك جدید آمریكا ـ خاورمیانه و محیط پیرامون، تهران: ابرار معاصر، 1383، ص209.


یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

11 سپتامبر و نقش عربستان سعودی در آن

اندكی پس از حادثه 11 سپتامبر 2001، جورج بوش اعلام كرد كه ریشه‌های عملیات تروریستی را باید در 60 كشور دنبال كرد. پس از انتشار این سخنان، برخی مطبوعات آمریكایی توضیح دادند كه این كشورها همگی اسلامی هستند و كشورهایی چون ایران، سوریه، لبنان، عربستان، پاكستان، عراق، مصر و سودان از اهمیت بیشتری برخوردارند. و در این میان عربستان سعودی از اهمیت ویژه برخوردار است. عربستان سعودی از یك سو متحد قدیمی آمریكا بوده و همواره به این كشور كمك نموده است و از سوی دیگر از حیث فرهنگی از دشمنان آمریكا محسوب می‌شود این كشور با ترویج تفكر اسلامی به طور آگاهانه و ناآگاهانه به احیای نهضت اسلامی در جهان كمك می‌كند.

از دیدگاه نومحافظه‌كاران آمریكایی و متحدان صهیونیست آنها، مهمترین خطر برای آمریكا و اسرائیل نه از سوی دولت‌های مخالف آمریكا و اسرائیل كه از طرف ملت‌های مسلمانی است كه به اندیشه‌های دینی خود وفادار بوده و در صدد گسترش آنند. در این میان حداقل هشت نفر از هواپیما ربایان و حمله به برج‌های تجارت جهانی از اتباع عربستان سعودی بوده‌اند. این موضوع سئوالاتی را درباره ماهیت جامعه عربستان سعودی بعنوان یك زمینه مناسب برای رشد و پرورش افراطیون اسلامی مطرح كرده است.

در ضمن اسامه بن لادن توانسته است موضوعی را كه حكام كشور ترجیح داده‌اند در خفا بماند واقع و آشكار كند و آن حضور نیروهای آمریكایی در این قلمرو است. خانواده سلطنتی باید توضیح دهند كه چرا حمله به یك كشور مسلمان (عراق) را نادیده گرفته‌اند. همچنین باید به متحدان غربی خود توضیح دهد كه چرا در جنگ آمریكا علیه تروریسم رضایت كامل را نداشته­اند. سعودی‌ها كه خشم هر دو گروه را (متحدان غربی و اتباع خود) برانگیخته‌اند با از دست دادن میلیاردها دلار ناشی از كاهش قیمت نفت و ده‌ها میلیارد دلار ناشی از كاهش ارزش سرمایه‌گذاری‌ها در غرب روبرو هستند.[1] تبلیغات منفی علیه عربستانی‌ها باعث شد كه سران عربستان در واشنگتن اعلام كنند كه هیچ از اتباع عربستانی در حوادث آمریكا متهم نیستند بلكه عاملان انفجارهای نیویورك و واشنگتن از اسناد و گذرنامه‌های جعلی استفاده كرده‌اند.

با این وجود فشارهای روانی بر اتباع عربستان در آمریكا به شدت اعمال می‌شد در چنین فضایی دستگاه دیپلماسی خارجی عربستان چاره‌ای نداشت جز این كه در قبال این اقدامات خشونت‌آمیز آمریكایی‌ها یك سیاست معتدلی را در پیش گیرد. سعود الفیصل وزیرخارجه عربستان بازداشت سعودی‌ها و ایجاد مزاحت برای آنها پس از 11 سپتامبر را امری عادی خواند. به این ترتیب عربستان سعودی سیاست‌های راهبردی خود در قبال منطقه و جهان را همچنان ادامه داد.



[1]- عبدالله نصری، آرامش قبل از توفان سهمگین، اینترنت.


یکشنبه 15 مرداد 1391

روابط خارجی آمریكا و عربستان پس از 11 سپتامبر

   نوشته شده توسط: حسینی    

مقدمه

حمله آمریكا به عراق بعنوان یكی از پیامدهای واقعه 11 سپتامبر نه تنها از نظر زمانی در تحلیل‌های راهبردی دارای اهمیت است بلكه در زمرة حوادثی قرار می‌گیرد كه به لحاظ مكانی نیز از اهمیت زیادی برخوردار است. تاریخ نشان داده است كه جنگ‌ها در عین حال كه طرف‌های درگیر را تحت تأثیر قرار می‌دهند، بلكه زمینه تغییر در رفتار سیاسی كشورهای همسایه نسبت به كشورهای درگیر را نیز فراهم می‌آورد مخصوصاً این كه یكی از طرف‌های درگیر ابرقدرتی چون آمریكا باشد. اگرچه مفسران سیاسی در بدو حمله آمریكا به عراق، دلیل آن را تصرف چاه‌های نفت عراق عنوان كردند، اما بدیهی است كه نمی‌توان دستاوردهای یافتن جای پای همیشگی در حساس‌ترین منطقه ژئوپولتیكی و استراتژیكی جهان را به این اهداف محدود دانست. تحلیل‌گران اكنون از بروز اولین نشانه‌های تأثیر حضور آمریكا در منطقه بر روی همسایگان عراق و سایر كشورهای خاورمیانه به ویژه عربستان سعودی سخن می‌گویند به نظر می‌رسد كه این تأثیر، قابلیت ایجاد تحولات آتی در جغرافیای سیاسی این كشورها را داراست.

واشنگتن پیش از جنگ دوم خلیج فارس سیاست فشار بر ریاض را سرلوحه تاكتیك‌های خود به منظور اعمال نفوذ هرچه بیشتر در منطقه خاورمیانه قرار داده بود، اما اشغال عراق، اكنون این فرصت را به وجود آورده است تا آمریكا كلیدی‌ترین هم پیمان خود و البته یكی از راهبردی‌ترین پایگاه‌های شبكه القاعده در این منطقه را با خود همراه كند. پیش از این نیز سطح و روند همكاری ریاض ـ واشنگتن نتوانسته است كه كاخ سفید را راضی نماید. این


عدم رضایت بیشتر در چالش‌هایی كه رژیم سعودی در عربستان و همچنین خاورمیانه با آن روبروست ریشه دارد تا عدم تمایل این رژیم به همكاری با آمریكایی‌ها، بعنوان مثال حمایت و همدردی مردم عربستان با شبكه القاعده، ابقای پایگاه‌های آمریكا در عربستان سعودی، مخالفت این كشور با نقشه راه، مخالفت این كشور با حمله آمریكا به عراق و اصلاحات داخلی در عربستان سعودی. این موارد و مسایل دیگر باعث یك سری تحولات و تغییرات میان رابطه آمریكا با عربستان شده است.

آمریكا و عربستان سعودی در طول هفت دهه گذشته دارای روابط راهبردی ویژه‌ای بوده‌اند. ریاض برای واشنگتن در منطقه خاورمیانه و در میان كشورهای عربی به ویژه حوزه حساس خلیج فارس حكم یك هم پیمان امین و مطمئن را داشته است اما این روابط محكم پس از بروز حادثه یازدهم سپتامبر و شاید مدتی پیش از آن دشتخوش تغییراتی شد و ثبات و پایداری خود را از دست داد. در این پژوهش روابط ریاض و واشنگتن از زاویه سیاسی و روابط استراتژیك مورد بررسی قرار می‌گیرد.


 

 

 

 

 


شبکه اجتماعی فارسی کلوب | Buy Mobile Traffic | سایت سوالات